Terug naar de kennisbank
Kennisbank · Slaapkamer

Slaapt u beter in een volledig donkere kamer?

Over blauw licht en melatonine is veel geschreven, en veel daarvan gaat net een stap te ver. Dit is wat er wel en niet is aangetoond.

6 minuten lezen 4 bronnen
Kort antwoord

Gewoon kamerlicht in de avond onderdrukt uw melatonine sterk, en slapen met licht aan verandert uw hartslag en de manier waarop uw lichaam met suiker omgaat. Maar het effect van avondlicht op uw gemeten slaap is klein en statistisch onzeker. Donker slapen is dus verstandig, alleen om een andere reden dan meestal wordt verteld.

Wat er zeker gebeurt: uw melatonine zakt in

Het bekendste onderzoek hierover volgde 116 gezonde deelnemers meerdere dagen in een laboratorium. Gewoon kamerlicht in de uren voor het slapengaan, minder dan 200 lux, onderdrukte de melatonineaanmaak met gemiddeld 71 procent. Bij 99 procent van de deelnemers begon de aanmaak later, en de periode waarin melatonine werd aangemaakt, was ongeveer 90 minuten korter.[1]

Dat is een fors en betrouwbaar effect. Het gaat hier niet om schermen of blauw licht in het bijzonder, maar om de gewone lamp in uw woonkamer.

Maar melatonine is niet hetzelfde als slaapkwaliteit

Hier gaat het in populaire artikelen bijna altijd mis. Melatonine is een signaal van uw biologische klok, geen maat voor hoe goed u slaapt. Toen onderzoekers in 2022 de studies bundelden die de slaap zelf maten met elektrodes, bleken de effecten van avondlicht klein: ruim vier minuten langer wakker liggen voor het inslapen en ruim een minuut minder diepe slaap. Alle drie de hoofduitkomsten waren statistisch niet significant.[3]

Er werd wel een duidelijk dosis-effectpatroon gezien: hoe feller het licht, hoe langer het inslapen duurde. Het effect lijkt daarmee echt te bestaan, maar het is bescheiden bij gezonde slapers in een laboratorium.

En blauwlichtbrillen?

Het bewijs daarvoor is zwak. Een meta-analyse van twaalf onderzoeken vond nauwelijks objectieve verbetering, terwijl deelnemers naar eigen zeggen wel duidelijk beter sliepen.[4] Dat verschil tussen meting en beleving wijst sterk op een placebo-effect, mede doordat u nu eenmaal merkt dat u zo'n gekleurde bril draagt. Positieve effecten werden vaker gevonden bij mensen met bestaande slaapproblemen dan bij goede slapers.

Het argument dat wel overtuigt

Interessanter is wat er gebeurt als u met het licht aan slaapt. In een gerandomiseerd onderzoek sliepen twintig gezonde volwassenen een nacht bij 100 lux, ongeveer het licht van een gedimde lamp. Hun hartslag ging omhoog, hun hartslagvariabiliteit omlaag, en de volgende ochtend was hun insulineresistentie ongeveer 15 procent hoger dan bij de groep die in het donker sliep.[2]

Het opvallende: hun slaapduur en slaapefficiëntie verschilden niet. Deze mensen sliepen dus niet korter en merkten er waarschijnlijk niets van, maar hun lichaam reageerde wel. Dat is het sterkste argument om echt donker te slapen, en het heeft weinig met slaapkwaliteit te maken.

Wel de nuance erbij: het ging om twintig mensen en om een enkele nacht. Dat dit op lange termijn schade oplevert, is hiermee niet aangetoond.

In de praktijk

Verstandig omgaan met licht

  • Dim de verlichting in het laatste uur voor bedtijd. Het gaat om alle licht, niet alleen om schermen.
  • Slaap zo donker als praktisch haalbaar is. Verduisterende gordijnen doen meer dan een bril.
  • Let op kleine lichtbronnen in de slaapkamer: standby-lampjes, een wekkerdisplay, een laadlampje.
  • Heeft u nachtverlichting nodig, kies dan een zwakke, warme lamp laag bij de grond in plaats van plafondlicht.
  • Verwacht van een blauwlichtbril geen wonderen. Als u er baat bij hebt, is dat prima, maar het bewijs is dun.
Verantwoording

Bronnen

Dit artikel is gebaseerd op onderstaande publicaties. Waar de bewijskracht beperkt is of waar een onderzoek door de branche is betaald, staat dat er expliciet bij.

01
Exposure to Room Light before Bedtime Suppresses Melatonin Onset and Shortens Melatonin Duration in Humans
Gooley JJ, et al. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 2011, jaargang 96, nummer 3. Laboratoriumonderzoek met 116 gezonde deelnemers van 18 tot 30 jaar.
doi.org/10.1210/jc.2010-2098
De blootstelling duurde acht tot zestien uur, veel langer dan een gewone avond thuis. Ouderen zijn duidelijk minder lichtgevoelig dan deze deelnemers.
02
Light exposure during sleep impairs cardiometabolic function
Mason IC, Grimaldi D, Reid KJ, et al. Proceedings of the National Academy of Sciences, 2022, jaargang 119, artikel e2113290119. Gerandomiseerd onderzoek met twintig deelnemers over twee nachten, waarvan een nacht met licht aan.
doi.org/10.1073/pnas.2113290119
Twintig deelnemers en een enkele nacht blootstelling. Over gevolgen op lange termijn zegt dit onderzoek niets.
03
Influence of evening light exposure on polysomnographically assessed night-time sleep: A systematic review with meta-analysis
Cajochen C, Stefani O, Schöllhorn I, Lang D, Chellappa SL. Lighting Research and Technology, 2022, jaargang 54, nummer 6. Meta-analyse van twaalf laboratoriumonderzoeken.
doi.org/10.1177/14771535221078765
04
Interventions to reduce short-wavelength light exposure at night and their effects on sleep: A systematic review and meta-analysis
Shechter A, Quispe KA, Mizhquiri Barbecho JS, Slater C, Falzon L. SLEEP Advances, 2020, jaargang 1, nummer 1, artikel zpaa002. Meta-analyse van twaalf onderzoeken met 6 tot 21 deelnemers per onderzoek.
doi.org/10.1093/sleepadvances/zpaa002

Deze pagina geeft algemene informatie over slaapcomfort en vat wetenschappelijk onderzoek samen. Het is geen medisch advies en geen diagnose. Houden uw klachten langer aan, neem dan contact op met uw huisarts of fysiotherapeut.

Advies in de showroom

Liever advies op uw situatie?

Onderzoek geeft richting, maar uw lichaam heeft het laatste woord. In onze showroom in Tilburg ligt u rustig op verschillende uitvoeringen, zodat u zelf voelt wat past.